RAF WILLEMS: MEER DAN EEN SPEL. VOETBAL VERSUS APARTHEID! EEN SCHREEUW OM HET BELOOFDE LAND

juni 29, 2009

Cry, the beloved country. Het is de titel van de wereldberoemde en ook bittere novelle van Alan Paton over de dagelijkse rassendiscriminatie in het Zuid-Afrika van de jaren veertig. Hij stichtte in 1953 de blanke South African Liberal Party en voerde pacifistische maar scherpe oppositie tegen het systeem van apartheid van de regerende Nasionale Party.

Ik maakte kennis met het verhaal op mijn zeventiende dankzij een ‘progressieve leraar’ Engels. De man was werkelijk zeer tolerant want hij stond ons toe om de in 1976 onder pubers populaire maar compleet foute versie van ‘Love Hurts’ van Nazareth in de klas te draaien. Naderhand lulden we in ‘gebroken Engels’ over ons eerste liefdesverdriet. Pas een jaar of twee later drong de kracht van Cry, the beloved country tot me door en ik werd voor lange jaren anti-apartheidsactivist.

Ik herinner me hoe we – langharig, werkschuw tuig – in onze kleine gemeente op het Vlaamse platteland steunbiljetten verkochten voor de ‘familie van de slachtoffers van Robbeneiland’ maar meestal deur en deksel op de neus kregen. Daaraan dacht ik toen ik Meer dan een spel. Voetbal versus Apartheid van uitgeverij Carrera toegestuurd kreeg. Ik bladerde met enige ontroering door het boek, kneep me nadien een keer of vijf in de arm en vroeg me af: is dit echt?

We wisten: de apartheid was een gruwelijk politiek systeem, uitgetekend door boerse neefjes van de nazi’s. We wisten niet: voetbal voedde het zelfbeeld van de gevangenen op Robbeneiland, het meest beruchte der kampen.

Op 18 juli 2007 trapten Ruud Gullit, George Weah, Samuel Eto’o en nog enkele ‘donkere’ topvoetballers 89 ballen tussen scheefhangende doelpalen. Ze vierden de 89 ste verjaardag van Nelson Mandela, tegen het akelige decor van prikkeldraad en wachttorens. In 1967 stichtte men er clandestien de Makana Football Association, het borrelde op uit de cellen. Onder druk van alarmerende rapporten van het Rode Kruis dwongen de bewoners een half uurtje voetbal op zaterdag af. Dit zou het leven op het eiland grondig veranderen en de gevangenen verrijken met nieuwe inzichten. Voetbal steeg uit tot het hartstochtelijke symbool van verzet tegen de apartheid.

Deze vrijheidsstrijders behielden hun waardigheid in één van de meest mensonterende oorden op aarde. Ze werden behandeld als ‘nummer’, de bal gaf hen een gezicht. De gevangenen, dagelijks tot op het bot vernederd door hun sadistische bewakers, gebruikten hun ‘recht op voetbal’ om zich een positieve doelstelling te geven in het leven. En om zichzelf te organiseren. Ze leefden in een gemeenschappelijke ruimte en verrichten in ploegen dwangarbeid maar desondanks schreven ze elkaar brieven op het ‘officieel papier’ van hun federatie. Ze ondertekenden steeds: ‘met sportieve groeten.’

Zo voelden ze zich normaal functionerende mensen. De wetenschappelijke onderzoeker Chuck Korr vond honderden pagina’s over de organisatie van de competitie. Hij vertelde in het boek: ‘Nooit ben ik mensen tegengekomen die zo’n sterke overtuiging hadden dat sport gemeenschapsgevoel, waarden en karakter kweekte, als de mannen van wie deze documenten afkomstig waren.’ De gevangenen van Robbeneiland, met andere woorden. Aan auteur Marvin Close vertelden ze 35 jaar na de feiten hoe belangrijk voetbal voor hen was geweest en hoe dat had bijgedragen aan de goede verstandhoudingen onder de eilandgemeenschap.

Ze hamerden erop dat het Zuid-Afrika van vandaag meer velden en speelplekken voor kinderen moest maken want ‘spelen is een basisbehoefte van de mens.’ Ze herhaalden steeds hoe het voetbal verhinderde dat ze niet wegzakten in apathie en moedeloosheid, zoals de autoriteiten hadden gehoopt. Ze getuigden hoe hun hele dagindeling door de kampleiding was uitgetekend, met als enige bedoeling hen het leven zuur te maken. Maar op het voetbal kreeg ze geen greep.

Als gevolg van de goede ervaringen, probeerden de gevangenen ook andere sporten uit en waagden ze zich aan alle lichaamsoefening. Er ontstond zelfs een vorm van Olympiade. Ze bekwaamden zich ook in het culturele vermaak: tapdansen, theaterstukken en muziekopvoeringen.

Het mooiste slotwoord is zonder twijfel deze uitspraak van een ex-gevangene: ‘Weet je nog man, op een gegeven moment waren we de politieke discussies zat en wilden we gewoon voetballen.’

‘Meer dan een spel. Voetbal versus apartheid’. De uitgever heeft er nog een zinnetje onder de titel gezet: ‘Het belangrijkste voetbalverhaal ooit.’ Of daaromtrent.

Een schreeuw om het beloofde land. Cry, the beloved country.

Cry, the beloved country

Cry, the beloved country

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: