RAF WILLEMS: KWAME NKRUMAHS SPEECH OF FREEDOM

januari 26, 2010

DE AFRIKAANSE VRIJHEIDSDROOM VAN DE GHANESE BLACK STARS

De Africa Cup 2010 begon onder een slecht gesternte, na de aanslag van een Angolese afscheidingsbeweging op de spelersbus van Togo.

De boeiendste episode uit het feuilleton van 27 edities (1957-2010) werd geschreven door de Black Stars van Ghana.
Het is een zwierige pas-de-deux met de geschiedenis tussen Kwame Nkrumah en Martin Luther King. De ene schreeuwde I have a dream en de andere sprak I speak of freedom. Het voetbalevangelie volgens Puskas en Pelé bracht die vrijheidsdroom even dichterbij.
Kwame Nkrumah (1909-1972) is een vergeten profeet van de emanciperende staatsmanskunst. Hij werd in 1957 de eerste onafhankelijke president van Afrika. De leider van Ghana, het vroegere Goudkust, filosofeerde openlijk over de verheffing van zijn land. Hij creëerde daarvoor The Black Stars, het nationale elftal dat het onafhankelijke Afrika een sportieve illusie in de schoot wierp.
Goudkust was letterlijk en figuurlijk de poort van de internationale slavenhandel tussen de zestiende en negentiende eeuw geweest. Rond 1500 vonden de Europeanen er goud. Ze bouwden langs de kustlijn forten waar ze tienduizenden Afrikanen het brandmerk ‘slaaf’ letterlijk op het lichaam tatoeëerden en vervolgens zonder mededogen verscheepten naar de Nieuwe Wereld.
Binnen het Britse Commonwealth trok Goudkust de welvaart naar zich toe, dankzij de exploitatie van goud en cacao. Het besteedde veel geld aan onderwijs, een overheidsapparaat en een vrije pers zodat zich ook een intellectuele elite kon ontpoppen. De opkomst van de jonge Kwame Nkrumah liep parallel met die van de Burgerrechtenbeweging van Martin Luther King in de Verenigde Staten. Nkrumahs succes ging crescendo. In 1950 zette hij de tanden in een ‘Positive Action’-campagne. De Britten draaiden hem de nor in maar hij won vanuit de cel de verkiezingen van 1951 en leidde zijn land naar Ghana’s Independence Day op 6 maart 1957. Martin Luther King woonde de ceremonie bij en herinnert zich in zijn memoires: ‘Op een donkere nacht kwam daar nieuwe natie tot leven. Dat was een emotioneel moment voor de 500.000 aanwezige Ghanezen. Ik weende van vreugde en dacht aan de pijn en de ontbering van dit volk. Na de laatste speech van Nkrumah hoorden we overal die oude negrospiritual, uit het diepste van ieders hart: Free at last, free at last, God Almighty, I’m free at last!’

Kwame Nkrumah belijdde vurig de geboorte van een ontwakend Afrika, dat zou breken met zijn vernederend verleden van uitbuiting, onderontwikkeling en armoede. Hij ijverde voor de Verenigde Staten van Afrika, de opkomst van een rechtvaardige grootmacht op het geopolitieke schaakbord en droomde van een ‘blotevoetensocialisme’ dat er mede zou komen door de bal. Voetbal gold in Nkrumahs visioen als entertainend moment in de eindeloze weg naar ontvoogding. Hij vertolkte het gevoel van duizenden Afrikanen met zijn eerste toespraak: ‘ Van nu af aan staat er een nieuwe Afrikaan in de wereld.’ Nkrumah zette de ‘Afrikaanse onafhankelijkheid’ op de internationale agenda.
In zijn pleidooi voor democratische verlossing van het zwarte continent bestempelde hij de blotevoetenvoetballers als ambassadeurs van de nieuwe Afrikaanse mens. In zijn overheidsproject voor kinderen van de straat liet hij sport, onderwijs en cultuur elkaar bestuiven. Nkrumah wakkerde de gedachte aan dat het voetbal de jeugd kon kneden en tevens de bevolking waardigheid en troost bezorgde.
In de geschiedschrijving over het Afrikaanse verzet tegen het kolonialisme werd de rol van het voetbal steeds genegeerd. Nochtans werd dat onder Nkrumah hét expressiemiddel bij uitstek voor solidariteit en politiek protest tegen de Europese overheersing. Onder meer omdat het ontsnapte aan de koloniale controle. Voetbalwedstrijden versterkten het symbool van de lokale identiteit en boden de vaak in de clandestiniteit opererende opposanten de mogelijkheid tot politieke speeches voor een groot publiek. Als een gevolg van zijn overtuiging gebruikte hij het nationale Ghanese voetbalelftal voor de promotie van zijn pan-Afrikaanse model.
In 1959 smeedde hij ‘The Black Stars’, als symbool van de rijzende spirit van ‘het zwarte continent’. Eén van de eerste coaches was de Slowaak Joseph Ember, die de selectie de geheimen van de ‘Magische Magyaren’ van Puskas en co aanprees: individuele techniek, collectieve automatismen, tactisch inzicht, zuivere balbeheersing, doeltreffend spel. De Hongaarse voetbaldans tussen 1950 en 1955 was beminnelijk én revolutionair.
Nkrumah haalde dan de enige Ghanese profspeler, de immens populaire C.K. Gyamfi, terug uit Düsseldorf en benoemde hem, in het kader van zijn politiek van Afrikanisering, tot bondscoach. Ghana toonde zich daarmee een voorloper want alle Afrikaanse landen deden beroep op buitenlandse trainers. Twee jaar later programmeerde Nkrumah een uitgebreide tournee door Europa met als belangrijkste bedoeling de ziekelijke vooroordelen die over Afrika heersten uit te vlakken. Er stond geen maat op de Black Stars. Het team won acht van de twaalf demonstratiewedstrijden, verloor er slechts één en speelde gelijk tegen het machtige Real Madrid (3-3) van Puskas en Di Stefano.
Nkrumah stuurde Gyamfi op stage naar het Braziliaanse WK-elftal van 1962 met Didi, Vava en Garrincha. De bondscoach knoopte contacten aan met Pelé en prefectioneerde zijn kennis van het Braziliaanse systeem. Gyamfi polijstte vervolgens de Ghanese voetbalstijl naar het model van de Braziliaanse én Hongaarse school. Gekruid met de natuurlijke dribbelkunst van de ‘king of football’ Stanley Matthews, die als topattractie van de onafhankelijkheidsfeesten van 1957 de affiche sierde.
In 1963 stond de ster van zowel Martin Luther King als Kwame Nkrumah in het zenith. King zaaide in augustus tijdens zijn beroemdste protestmars I have a dream uit over de hoofden van tienduizenden demonstranten. Drie maanden later vervolmaakten The Black Stars de eerste etappe van deze droom. Ze wonnen de Africa Cup in de eigen hoofdstad Accra met ongekunsteld en briljant dribbelvoetbal. Black Football as a Game of Fun! Dit scenario herhaalde zich twee jaar later, in 1965. Een militaire staatsgreep, met hulp van de CIA, maakte in 1966 een einde aan het bewind van de sociale president. Nkrumah werd brutaal afgezet en de sportbeleving verdween, louter als reactie tegen zijn beleid, van het voorplan. Er volgde nog een laatste opflakkering in januari 1968. Ghana bereikte opnieuw de finale, maar verloor zijn eerste wedstrijd in vijf jaar tijd. Met het afzetten van Nkrumah dwarrelde ook de mystiek rond The Black Stars langzaam weg. Drie maand later, op 3 april 1968, stierf Martin Luther King de dood met de kogel. De vrijheidsdroom raakte in bloed gesmoord.

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: